بررسی تغییرات مورفومتری رودخانه با تاکید بر ...

از مهمترین مباحث علم ژئومورفولوژی و مدیریت رودخانه، موضوع مورفولوژی کانالهای رودخانهای است که به کمک آن میتوان به مجموعه اطلاعات مفیدی دربارهی شکل هندسی، فرم بستر، پروفیل طولی، مقاطع عرضی، تغییر شکل و مکان آبراههها در طول زمان دست یافت. اندازه این شاخصها نشان دهنده عملکرد واقعی مجرای رودخانههاست. در این تحقیق میزان تغییرات و جابجایی پیچانرودهای رودخانه چهلچای-نرماب در دوره زمانی از سال 1345 تا سال 1392 با استفاده از عکسهای هوایی و تصاویر گوگل ارث و به منظور تحلیل وضعیت کنونی و پیش بینی حرکت و جابجایی پیچانرودهای این رودخانه در آینده مورد مطالعه قرار گرفت. برای دستیابی به این هدف، وضعیت پلان رودخانه و شاخصهای مورفومتری نظیر طول کانال، تعداد پیچانرود، ضریب سینوسی، زاویه مرکزی، شعاع انحنای پیچانرودها و عرض کانال در محیط نرم افزار GIS و Auto Cad در چهار بازه جداگانه، اندازه گیری و با یکدیگر مقایسه گردید. نتایج نشان داد که میانگین بیشتر پارامترهای مورفومتری رودخانه چهلچای-نرماب در طول دوره مورد بررسی تغییر یافته است، بهطوری که پارامتر طول کانال این رودخانه 6200 متر، سینوزیته 3/0، تعداد پیچانرود 31 حلقه، میانگین زاویه مرکزی 4/1 درجه و میانگین عرض کانال آن 9 متر نسبت به سال 1345 کاهش یافته است. هم چنین بررسی روند تغییرات در بازههای چهارگانه نشان داد که میزان تغییرات و روند آن در بازههای مختلف با یکدیگر متفاوت است. در بازه 1 تا بازه 3 مقادیر اغلب پارامترهای مورفومتری از سال 1345 تا سال 1392کاهش یافته، در حالیکه در بازه 4 این مقادیر در این دوره افزایش داشته است. عوامل تاثیر گذار در این تغییرات شامل میزان دبی، شیب، بافت خاک و انواع کاربری اراضی در حاشیه رودخانه میباشند. با توجه به وجود بیشترین تعداد پیچانرودهای بیش ازحد توسعه یافته در بازه 4 و در مجاورت شهر گنبد کاووس، بیشترین مناطق خطر نیز در این بازه قرار گرفته است.